> uitgebreide toelichting krijgsraden

Database krijgsraden

De database krijgsraden vormt de index op het archief Krijgsraden in Noord-Holland 1798-1913. In deze database vindt u namen en andere gegevens van militairen die in de genoemde periode veroordeeld werden door de krijgsraden in Noord-Holland. Via de zoekfunctie kunt u achterhalen of wellicht één van uw voorouders in deze databases is opgenomen. Als dat het geval is bent u vast benieuwd naar het betreffende dossier in het archief. Kopieën hiervan kunt u direct vanachter uw pc bestellen.

Militaire rechtspraak

In de periode 1798-1913 waren in verschillende Noord-Hollandse plaatsen krijgsraden gevestigd. Er waren krijgsraden te Alkmaar (1798-1827), Hoorn (1798-1811), Amsterdam (1814-1816, 1819) en Haarlem (1819-1913). Deze colleges spraken recht over misdrijven en overtredingen van beroepsmilitairen en dienstplichtige soldaten.

De meest voorkomende zaken waren desertie, diefstal, belediging, mishandeling en oplichting. Voor de rechtbank verschenen militairen van de landmacht en mariniers die in Noord-Holland gelegerd waren. In de periode 1860-1874 verschenen voor de krijgsraad te Haarlem ook militairen die in de provincie Utrecht gelegerd waren.

De database geeft een overzicht van de aanwezige dossiers die in de periode 1798-1913 over de voor de krijgsraad verschenen personen werden aangelegd.

Inhoud van de dossiers

Een dossier bevat het vonnis met bijlagen. Het vonnis geeft de personalia en militaire gegevens van de verdachte: achternaam, voornamen, geboorteplaats, geboortejaar, militaire rang, naam van compagnie, bataljon, regiment en garnizoensplaats. Uiteraard bevat het vonnis een beschrijving van het strafbare feit en de uitspraak.

De bijlagen bij de vonnissen variëren in de loop der tijd. In de periode 1814-1830 zijn de bijlagen vrij omvangrijk. Ze bevatten de aanklacht van de auditeur-militair, getuigenverhoren, confrontaties tussen getuigen en verdachte, uittreksels uit het militaire stamboek en uit het strafregister van de verdachte. Daarnaast zijn soms correspondentie en stukken over gratie aanwezig.

Het uittreksel uit het stamboek geeft de geboorteplaats en geboortedatum, namen van de ouders, voormalige woonplaats, het signalement, de datum van indiensttreding en militaire loopbaan.

Van de periode 1830-1913 zijn minder bijlagen bewaard. De getuigenverklaringen zijn niet meer apart aanwezig, maar de inhoud is verwerkt in het vonnis. Naast het vonnis zijn er uittreksels uit het stamboek en uit het strafregister. Het uittreksel uit het strafregister geeft inzicht in het gedrag van de verdachte. Het vermeldt de straffen die zijn opgelegd voor lichte vergrijpen of overtredingen, zoals dronkenschap, vechten, ontbreken op het appèl of onbehoorlijk gedrag.

Zoeken

Om te zoeken in de database, klik hier. De database krijgsraden bestaat uit negen zoekvelden. Door in het zoekscherm op het pijltje rechts te klikken verschijnen de namen van alle zoekvelden.

Het meest voor de hand liggende zoekveld is de achternaam. U wilt bijvoorbeeld weten of de naam Boer in de databases voorkomt. U vult dan deze naam in en drukt op de knop zoek. Als zoekresultaat krijgt u nu standaard alle personen te zien waarin de zoekterm 'boer' in een deel van de achternaam voorkomt. Behalve Nicolaas Boer, Dirk Boer enz. zijn dat dus ook namen als ‘Kloosterboer’ en ‘Beemsterboertjes’.

Zoeken in het begin van een veld

Het grote aantal personen dat via bovenstaande zoekactie wordt gevonden kan worden beperkt door alleen op het begin van een veld te zoeken. Het invullen van de zoekterm ‘boer’ bij het veld achternaam levert dan alle namen op die beginnen met Boer (Boersma, Boerekamps, Boere enz.). Om op deze manier te zoeken moet u het ronde vakje 'begin van veld' aanklikken voordat u op de button zoek klikt.

Wilt u toch alleen op 'Boer' zoeken dan moet u voordat u op de button zoek klikt op het ronde vakje 'volledig veld' klikken. Als zoekresultaat krijgt u nu alleen de personen met de achternaam Boer te zien.

Let op!

U moet er rekening mee houden dat de spelling van de achternamen niet altijd overeenkomt met de schrijfwijze van de namen in de registers van de burgerlijke stand. De namen zijn namelijk vaak fonetisch gespeld. In de eerste helft van de negentiende eeuw konden veel soldaten niet lezen of schrijven en zij wisten ook niet hoe hun naam gespeld moest worden. Het komt geregeld voor dat binnen een dossier de naam van de verdachte op verschillende wijzen geschreven is. U kunt daarom het beste eerst zo 'grof' mogelijk zoeken en op verschillende spellingsvarianten. In de database is de spelling aangehouden zoals die voorkomt in het uittreksel uit het stamboek.

Zoeken met meerdere zoekvelden

Heeft u al meer informatie over een persoon dan alleen een achternaam, dan kunt u als volgt te werk gaan. Stel u weet dat de persoon die u zoekt Pieter de Boer heet en dat zijn geboorteplaats Enkhuizen is. Dan vult u eerst de naam Boer in in het al getoonde vakje. Daarna klikt u op 'extra zoekveld toevoegen', u kiest voor het zoekveld voornaam en in het vakje dat nu verschijnt, vult u Pieter in. Vervolgens klikt u nogmaals op 'extra zoekveld toevoegen', u kiest voor het zoekveld geboorteplaats en vult Enkhuizen in. Na klikken op zoek krijgt u nu de gegevens van alle personen met de naam Pieter de Boer met de geboorteplaats Enkhuizen te zien (in dit geval is dat er maar één).